Η Oμηρική Tελετουργία όπως αποτυπώνεται στα Eπη

Η  ομηρική  τελετουργία,  όπως  αποτυπώνεται  στα  έπη,  δεν   διαμορφώθηκε  τον  9^ο  ή  τον  8^ο αιώνα, αλλά  έχει  βαθιές  ρίζες στον  χρόνο, είναι  αποτέλεσμα  μιας μακροχρόνιας   λατρευτικής  και  τελετουργικής  παράδοσης  που  απευθυνόταν στους  ίδιους  ή  σε  παρόμοιους  θεούς  (για  αιώνες) και  πολλά  στοιχεία  της  οφείλονται  στην  κρητομυκηναϊκή  τελετουργία  και  λατρεία.

Ο  Όμηρος  λαμβάνει  υπόψη  του  την  σύγχρονη  λατρεία, (η  οποία  όμως  διατηρεί πολλές  επιβιώσεις  από  την  παλαιότερη  εποχή), ενώ ο  ποιητής  προσθέτει στοιχεία  που  τα άντλησε  από  την  παράδοση.Οι  τόποι  λατρείας,  οι βωμοί, τα  σπήλαια, τα  άλση είναι  τεκμηριωμένοι  χώροι  στην  μινωική και  μυκηναϊκή  λατρεία.

Οι τελετές  στις  πηγές, για την  απόθεση  της  κόμης  με  τις θυσίες  που  την συνοδεύουν, είναι  πανάρχαιες  τελετές  στους  ίδιους  χώρους, πιθανόν  με  τους  ίδιους  τρόπους,  και  παραπέμπουν  σε  παλαιότερες  εποχές.H  τυπολογία  που  καταγράψαμε  στις  θυσίες (με  σπονδές – προσευχές - χρύσωμα  των  κεράτων),  θυμίζει  αναφορές  των  πινακίδων  ή  τις  παραστάσεις  των  σφραγιστικών  δαχτυλιδιών.Το  πιο  ενδιαφέρον  στοιχείο  προέρχεται  από  τις   προσευχές, όταν  τα  ονόματα  των  θεών  συνοδεύονται  μόνιμα  από  κάποια  επίθετα  που  δηλώνουν  «ιδιότητα» ενός  θεού,  η  οποία   δεν  προέκυψε  έκτακτα  ή  τυχαία  την  εποχή  του  Ομήρου, αλλά   επιβίωσε  μέσα  από  την  λατρεία  και  τις  επαναλαμβανόμενες  φόρμες  των  προσευχών  που  έφτασαν  έτσι  μέχρι  την  νεότερη εποχή.

Ο  Αχιλλέας  θ’ αποκαλέσει  τον  ανώτατο  θεό «πελασγικό» «Δωδωναίο» έκφραση  που  δεν  επαναλαμβάνεται  ξανά,  αποδεικνύει  όμως  την  συνέχεια  μιας  λατρείας  που  έρχεται  από  πολύ  παλιά, όπως  και  οι  θεοί  της  και  κάποιες  προσφωνήσεις  τους, το  ίδιο  συμβαίνει  και  με  πολλές  τελετές  όπως  π.χ. των  αιματηρών  θυσιών, ή  των  αναίμακτων  προσφορών ….

Δεν  πρέπει  να  υποτιμούμε  την  ομηρική  μαρτυρία  επειδή τα  έπη  υπήρξαν  προφορική  ποίηση  για  αιώνες, η  μελέτη  τους  μπορεί  να  μας  μάθει  πολλά   που  η  αρχαιολογική  έρευνα  κάποτε  θα  επιβεβαιώσει

Λατρείες του Ήλιου στην αρχαία Ελλάδα

Η ελληνική Θεογονία του Ησιόδου μάς παρουσιάζει τον Ήλιο ως γιό του Υπερίωνος, που είναι και αυτός μια ηλιακή μορφή, και αδελφό της Σελήνης και της Ηούς. Δεν συμπεριλαμβάνετο στην ομάδα των Ολυμπίων Θεών, αλλά ανήκει σε μιά παλαιότερη και λιγώτερο καθορισμένη ομάδα, τιτανική, στενότερα συνδεδεμένη με τα φυσικά φαινόμενα. Στον Όμηρο, ο Ήλιος αποκαλύπτει στον Ήφαιστο την απάτη της γυναίκας του Αφροδίτης. Στον μύθο πάλι της Θεάς Δήμητρος, αναφέρεται πως όταν ο Άδης μετέφερε στον Κάτω Κόσμο την κόρη της Περσεφόνη, αυτή στάθηκε μπροστά στο άρμα του Ηλίου (που δεν αναφέρεται από τον Όμηρο αλλά εμφανίζεται στους αποκαλούμενους Ομηρικούς Ύμνους) και άρχισε να εκλιπαρεί για βοήθεια. Σύμφωνα με τον Ομηρικό Ύμνο στον Ήλιο "φέγγει στους θνητούς και τους αθάνατους Θεούς, στους ίππους του καβάλα και άγρια κοιτάζει με τα μάτια του, από το χρυσό του κράνος και λαμπρές ακτίνες στίλβουν αστραφτερά και στους κροτάφους του οι παραγναθίδες, λαμπρές με χάρη από ψηλά καλύπτουν το πρόσωπο, το πρόσωπο το τηλαυγές". Ο ποιητής Μίμνερμος (630 πριν την εποχή μας) περιγράφει τον Ήλιο να επιπλέει στον υπόγειο ωκεανό, σ' ένα χρυσό κύπελλο που του έφτιαξε ο Θεός Ήφαιστος. Οι περιγραφές αυτές θέτουν τα θεμέλια για εκατοντάδες εικονογραφήσεις του Ήλιου στην ελληνική Τέχνη, με το άρμα του, ένα μοτίβο που συνεχίστηκε έως και την Ρωμαϊκή εποχή.

Ο Ήλιος στην Ελλάδα επικυρώνει τους όρκους και είναι ο Θεός της εκδίκησης. Ο Προμηθέας του Αισχύλου δεμένος στην πέτρα καλεί τον "παντεπόπτη κύκλο του Ήλιου" να έλθει μάρτυρας στους όρκους του. Στον "Οιδίποδα Επί Κολονώ" του Σοφοκλέους, ο Κρέων οδηγεί έξω από το σπίτι τον γαμπρό του ώστε "ο Ήλιος να μή δεί ένα τέτοιο άθλιο πλάσμα". Η Κασσάνδρα στον "Αγαμέμνονα" του Αισχύλου, καλεί τον Ήλιο για εκδίκηση των δολοφόνων της. Η Μήδεια στα έργα του Ευριπίδου, κάνει τον Αιγέα να ορκιστεί στην Γη και τον Ήλιο, πως θα την προστατέψει. Στα "Αργοναυτικά" του Απολλωνίου του Ρόδιου, η Μήδεια ορκίζεται στον Ήλιο και την Εκάτη, ενώ, τέλος, στην "Ιλιάδα" (19.196), ένας κάπρος θυσιάζεται στον Δία και τον Ήλιο, για να επιβεβαιωθεί ο όρκος που δίνεται.

Υπάρχει ωστόσο πολύ περιορισμένη άμεση λατρεία του Ήλιου στην Αρχαία Ελλάδα, αν και υπάρχουν ίχνη αρχαιότερων τελετών. Ο Πλάτων, λέει πως οι πρώτοι Ελληνες υπάκουαν στον ανατέλλοντα και δύοντα Ήλιο. Ο Παυσανίας, στην "Περιήγησή" του, αναφέρει αρκετούς βωμούς αφιερωμένους στον Ήλιο, κυρίως σε απομονωμένες περιοχές. Αλλά το κέντρο της λατρείας του στην ηπειρωτική Ελλάδα, βρισκόταν στην Κόρινθο που ονομαζόταν και Ηλιούπολις. Στην αγορά της Κορίνθου υπήρχαν προπύλαια πάνω στα οποία υψώνονταν δύο άρματα επίχρυσα, με τον Φαέθοντα, τον γιό του Ήλιου πάνω στο ένα και τον ίδιο τον Ήλιο, στο άλλο (Παυσανίας, ΙΙ 3,2).

Το νησί της Ρόδου είχε μία ισχυρή άμεση λατρεία για τον Ήλιο. Σύμφωνα με τον τοπικό μύθο, το νησί βγήκε από την θάλασσα για να αποζημιώσει τον Ήλιο για τον αποκλεισμό του από το Δωδεκάθεο. Και επίσης ήταν στη Ρόδο που ο Ήλιος ερωτεύτηκε την ομώνυμη νύμφη. Εκεί λοιπόν πραγματοποιούντο κάθε 4 χρόνια εντυπωσιακές γιορτές προς τιμήν του Ήλιου στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν αρματοδρομίες και αθλητικοί αγώνες. Κάθε χρόνο οι Ρόδιοι έρριχναν στην θάλασσα ένα στολισμένο τέθριππο. Ο περίφημος Κολοσσός της Ρόδου, ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου, που δημιουργήθηκε το 284 πριν την εποχή μας, ήταν η εικόνα του Θεού Ήλιου. Ο Πλίνιος αναφέρει πως ήταν 105 πόδια ψηλός και πως ένα από τα δάκτυλά του ήταν μεγαλύτερο. Κατέρρευσε μετά από σεισμό, 66 χρόνια μετά την ανέγερσή του.

Στη νήσο Κρήτη, ο Ήλιος λατρεύτηκε με την μορφή ταύρου. Την ίδια μορφή είχε και ο κρητικός ηλιακός Θεός Τάλως (Ησύχιος: Τάλως ο Ήλιος). Ο μύθος εξάλλου της Πασιφάης, της κόρης του Ήλιου, που ερωτεύεται έναν ταύρο, ανάγεται σε μιά παλιά αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο ηλιακός Θεός με την μορφή ταύρου και η Θεά της Σελήνης με τη μορφή αγελάδας ενώθηκαν σε ιερό γάμο.

Ο Ευριπίδης περιγράφει την ανατολή του Ήλιου στην τραγωδία του "Ιων" (82 κ.ε.) "Να το άρμα το λαμπρό που τέσσερα άλογα το σέρνουν. Ο Ήλιος ήδη στέλνει το αστραφτερό του φως στην γη, και τ' άστρα φεύγουν μπροστά σ' αυτήν την φωτιά του αιθέρα, παρέα με την ιερή νύχτα. Κι οι απάτητες κορφές του Παρνασσού, λουσμένες από το φως, τον δίσκο της ημέρας υποδέχονται για χάρη των θνητών..." Με την παραπάνω περιγραφή συγκρίνεται συχνά μία γνωστή παράσταση του Ήλιου πάνω σε αγγείο του Βρετανικού Μουσείου, όπου ο Ήλιος εικονίζεται με περιβεβλημένο το κεφάλι από ακτίνες, πάνω σ' ένα φτερωτό τέθριππο να αναδύεται από την θάλασσα στην οποία κολυμπούν παιδικές μορφές που υποδηλώνουν τα αστέρια.

Η παλαιότερη γνωστή παράσταση του Ηλίου στην ελληνική πλαστική προέρχεται από το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνος όπου εικονίζεται η γέννηση της Θεάς Αθηνάς. Ο Ήλιος και η Σελήνη πλαισιώνουν και τη σύνθεση της γέννησης της Αφροδίτης στον θρόνο του Δία στην Ολυμπία (Παυσανίας V 11,8) και μιά ανάλογη παράσταση προϋποθέτει η αναφερόμενη επίσης από τον Παυσανία "δύσις Ηλίου" στο αέτωμα του ναού των Δελφών (Παυσανίας Χ 19,4).

Τα γνωστά από την φιλολογική παράδοση αγάλματα του Ηλίου, αναφέρονται στην ενότητα της λατρείας του. Τα σωζόμενα μαρμάρινα και χάλκινα αγάλματα, όπως λ.χ. το άγαλμα του Βατικανού που χαρακτηρίζεται από έναν τελαμώνα με τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου, δείχνουν τον Θεό σε νεανική του μορφή, συνήθως με το ακτινωτό στεφάνι.

Βρίσκουμε στους "Νόμους" του Πλάτωνος (10,3), τον Σωκράτη να προσεύχεται στον ανατέλλοντα Ήλιο. Και βρίσκουμε επίσης τον Ήλιο, κατά την Ρωμαϊκή εποχή, να θεωρείται ο τελικός προορισμός των ψυχών που απελευθερώνονται από τον Κύκλο της Ανάγκης.

Η Ιατρική Στην Αρχαία Ελλάδα

   Η Ιατρική είναι ταυτόχρονα μιά πλατιά επιστήμη και μιά προσωπική τέχνη, που εξελίχθηκε από τις μαγικές επικλήσεις του πρωτόγονου ανθρώπου πρός τις ανώτερες δυνάμεις και το δέος του απέναντι στην αρρώστια, μέσα από διαρκή παρατήρηση των λειτουργιών του σώματος και του νού, σε μιά συστηματική επίστημονική μεθοδολογία που έχει στόχο την αποκατάσταση της ισσοροπίας ανάμεσα στο εξωτερικό και το εσώτερικό περιβάλλον του ανθρώπου.Οι βάσεις της σύγχρονης ιατρικής σκέψης, όπως εξάλλου και των περισσοτέρων επιστημονικών κατευθύνσεων, τέθηκαν στην αρχαία εποχή, μέσα στα πλαίσια της ανίσυχης Ελληνικής σκέψης, που πλούτισε τη μέχρι τότε εμπειρική γνώση των ανθρώπων με τη θεωρητική στήριξη και την εφαρμογή του ορθολογισμού, επιτρέποντας έτσι στην Ιατρική να εξελιχθεί σε πραγματική επιστήμη. Φυσικά, ολοκληρωμένα θεραπευτικά συστήματα δεν αναπτύχθηκαν μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλους μεγάλους πολιτισμούς της αρχαιότητος, όπως για παράδειγμα, στην Ινδία ή την Κίνα.Εξάλλου είναι γνωστό πως οι ιδέες και οι πρακτικές στην αρχαία εποχή διαχέονταν και ταξίδευαν πολύ περισσότερο άπ' ό,τι τείνουμε να πιστεύουμε σήμερα, ενώ η αρχική προέλευση αυτών των μεθόδων πηγαίνει ακόμα πιό πίσω στο παρελθόν και χάνεται ουσιαστικά στην αχλύ του χρόνου. Πάντως, ήταν Ελληνική σκέψη που αποτέλεσε τη βάση και το σταθερό σημείο αναφοράς για τη μακραίωνη εξέλιξη της δυτικής επιστήμης, που σήμερα τείνει να εξελιχθεί σε ένα μοντέλο με παγκόσμια εξάπλωση.

Η Ιατρική Μέσα Στο Μύθο
 
Ο μύθος αποτελεί για τον άνθρωπο ένα μέσον καταγραφής και σηματοδότησης κάθε αλήθειας, που αφορά τον ίδιο και τον κόσμο που τον περιβάλλει. Η Ελληνική μυθολογία είναι μιά πλήρης κοσμοθεώρηση που επέτρεπε στον άνθρωπο της εποχής να καθρεπτιστεί μέσα της, βρίσκοντας μιά αναλογία μεταξύ των προσωπικών του βιωμάτων και των περιεχομένων μιάς τεράστιας δεξαμενής συλλογικής γνώσης. Στη μυθολογική αντίληψη σχετίζεται με τη βούληση των θεών, που την αποστέλλουν πότε ώς μιά τιμωρία για παραλήψεις ή ασέβειες των θνητών, και πότε ως ένα απλό μέσον για να επιτύχουν οι ίδιοι οι θεοί δικά τους προσωπικά ωφέλη. Στην αρχαιοελληνική θρησκεία, σε αντίθεση με άλλες, η παντοδυναμία και η αθάνατη φύση των θεών συνυπάρχει με μιά απόλυτα ανθρώπινη διάσταση, που τους επιτρέπει ακόμη και να κάνουν λάθη ή να επιδεικνύουν προφανείς αδυναμίες. Αυτή η αντίληψη είναι που επέτρεψε στη σκέψη των Ελλήνων να αναπτυχθεί επιστημονικά ,ξεφεύγοντας από την απλή μοιρολατρική αποδοχή μιάς άνωθεν τιμωρίας ή καταδίκης.

Συχνά στη μυθολογία η απότομη έναρξη μιάς ασθένειας σημαίνεται συμβολικά με βέλη που εξακοντίζουν οι θεοί. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανάμιξης ιατρικής πραγματικότητας και μυθικής ερμηνείας αποτελεί ο μύθος της Νιόβης, που περηφανεύτηκε για τους επτά γιούς και τις επτά κόρες, κομπάζοντας πως ξεπέρασε τη Λητώ, μητέρα των θεών Απόλλωνα και Αρτέμιδος. Οι θεοί την τιμώρησαν για την ύβρι, σκοτώνοντας με τα βέλη διαδοχικά ένα-ένα όλα τα παιδιά της, ενώ εκείνη άδικα προσπαθούσε να τα προφυλάξει με το σώμα της.Όμως, τα βέλη δεν προκαλούν μόνο την ασθένεια, μπορούν εξίσου να την θεραπεύσουν. Ο παλαιότερος θεός Παιάν, που σταδιακά ενσωματώθηκε στη μορφή του Απόλλωνα, ήταν ένας άπ'αυτούς που ασκούσαν τέτοια θεραπευτική δράση. Οι ιατρικές γνώσεις των αρχαίων ενσωματώνονταν στη μυθολογία τους, όπως για παράδειγμα, φαίνεται στην ονομασία του Σμινθαίου Απόλλωνα, θεού των ποντικών, στον οποίο προσεύχονταν κατά τις επιδημίες, πράγμα που δείχνει τη συσχέτιση μεταξύ μολυσματικών ασθενειών και τρωκτικών. Ανάλογη γνώση, μέσα απο το συμβολισμό, διαφαίνεται και στους άθλους του Ηρακλή. Ο ήρωας απαλλάσει μιά βαλτώδη περιοχή από το φοβερό θηρίο Λερναία Ύδρα, που μόλυνε την ατμόσφαιρα με τη δηλητηριώδη ανάσα του, ή απομακρύνει, ξεπλένοντας με τα νερά του ποταμού, την Κόπρο του Αυγεία. Οι δύο μύθοι πιθανότατα υποδηλώνουν έργα παρέμβασης στη μορφή του εδάφους, για την εξυγίανση ανθυγιεινών περιοχών.

Τα Ομηρικά Έπη

Γύρω στον όγδοο αιώνα π.χ. μύθοι και διηγήσεις του ευρύτερου Ελληνικού χώρου συγκεντρώθηκαν σε δύο ποιητικά έργα, την Ηλιάδα και την Οδύσσεια, που αποδόθηκαν στο υπαρκτό ή μή, πρόσωπο του Όμηρου. Στο πρώτο επεισόδιο της Ιλιάδας συναντάμε την πρώτη στα Ελληνικά γράμματα γνωστή αναφορά σε συγκεκριμένη ασθένεια. Ο θεός Απόλλωνας στέλνει ένα λοιμό στους Αχαιούς που πολιορκούν την Τροία, τοξεύοντας τα βέλη του πάνω στους ίδιους και τα ζώα τους, ώς τιμωρία για την ασέβεια που έδειξε ο αρχηγός του ο Αγαμέμνονας, προσβάλλοντας την ιέρεια του Χρυσηίδα.
Πρόκειται ουσιαστικά για την περιγραφή μιάς εξαιρετικά μεταδοτικής επιδημίας με ξαφνική έναρξη, οξεία φάση υψηλού πυρετού και θανατηφόρα εξέλιξη.Οι Αχαιοί απαλλάσσονται από το κακό, αφού πρώτα επανορθώνουν επιστρέφοντας τη Χρυσηίδα και καθαρίζουν το στρατόπεδο, ρίχνοντας στη θάλασσα κάποια " μιάσματα ", πράγμα που πιθανότατα δείχνει τη συνύπαρξη μιάς δυσεντερίας, μολυσματικής αιτιολογίας.

Στην Ιλιάδα μόνο, γίνεται αναφορά σε 150 διαφορετικές περιπτώσεις κακώσεων από λόγχες, βέλη ή σπαθιά, συχνα με εντυπωσιακή ακρίβεια και λεπτομέρειες που αποδεικνύουν βαθιά γνώση της ανθρώπινης ανατομίας. Ο Όμηρος, περιγράφοντας το κάθε συγκεκριμένο χτύπημα, μας πληροφορεί αν αυτό πρόκειται να αποβεί μοιραίο γιατί, όπως, για παράδειγμα, εξηγεί πως τα τραύματα χεριών ή ποδιών είναι ακίνδυνα για τη ζωή, σε αντίθεση με τη βαρύτητα των τραυματισμών στο κεφάλι, που είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα. Λιγότερο εκτενής αναφορά γίνεται στις μεθόδους περιποίησης και θεραπείας, που συνήθως εστιάζονταν μάλλον στην ανακούφιση του πληγωμένου, παρά στην περιποίηση της ίδιας της πληγής. Αναφέρονται, ωστόσο, και στην Ιλιάδα κάποιοι ειδικευμένοι θεραπευτές, που χρησιμοποιούν την επίδεση και τα βότανα, όπως ο φημισμένος γιατρός Μαχάων, γιός του Ασκληπιού, ενώ στην Οδύσσεια μνημονεύονται, μεταξύ άλλων, οι γιοί του Αυτόλυκου που περιθάλπτουν τον Οδυσσέα, τραυματισμένο από αγριόχοιρο, με επιδέξια περίδεση αλλά και με μαγικές επικλήσεις.

Το Πέρασμα στην Κλασσική Εποχή

Η ιατρική πρακτική της πρώιμης αρχαιότητας αρχίζει να συνδυάζει τα δεδομένα της καθημερινής κλινικής παρατήρησης και τη λαϊκή ιατρική παράδοση αιώνων με τα νεώτερα φιλοσοφικά ρεύματα της εποχής. Πρέπει να έχει κανείς ύπ όψη πως στην αρχαιοελληνική σκέψη η ιατρική ποτέ δε διαχωρίστηκε άπ' τις άλλες φυσικές επιστήμες ή απο τη φιλοσοφία, ενώ ταυτόχρονα διατήρησε και το θρησκευτικό-μαγικό στοιχείο, όχι τόσο από άλογο φόβο πρός το ανεξήγητο, όσο χάρη στη θεραπευτική δύναμη που αυτό κρύβει μέσα του. Αυτή η αρμονική συμπόρευση συνεχίστηκε ομαλά μέχρι που, αργότερα, εισήχθησαν οι χριστιανικές ιδέες, οπότε για πρώτη φορά η πίστη έπαψε να είναι στήριγμα της ορθολογικής ιατρικής και άρχισε να μετατρέπεται, μέσω της νέα ηθικής, σε εμπόδιο.
Καθώς η επιστημονική σκέψη ωριμάζει και ανεξαρτητοποιείται από τη μυθολογία, οι γιατροί της εποχής αρχίζουν να εξελίσουν καθαρά επιστημονικές τεχνικές, όπως ο Αλκμάων από τον Κρότωνα, πρόδρομος του Ιπποκράτη, που είναι γνωστό πως εκτελούσε χειρουργικές επεμβάσεις στον οφθαλμό και ανακάλυψε " οδούς " που συνδέουν τα αισθητήρια όργανα με τον εγκέφαλο, τον οποίο θεωρούσε ώς κέντρο της σκέψης και του συναισθήματος. Αυτή την άποψη υιοθέτησε αργότερα και ο Πλάτων. Ο Αλκμάων ήταν επίσης, απο τους πρώτους που όρισαν την υγεία ώς έκφραση της " ισονομίας ", μιας ισορροπίας ανάμεσα στις εσωτερικές δυνάμεις του σώματος και κατα συνέπεια την ασθένεια, ώς άρση αυτής της ισορροπίας δυνάμεων.

Οι σύγχρονοι του Αλκμάονα φυσικοί φιλόσοφοι Εμπεδοκλής και Αναξαγόρα μεταξύ άλλων, διατύπωσαν τις θεωρίες τους προσπαθώντας να διευκρινίσουν βασικές έννοιες και να απαντήσουν σε ερωτήματα γύρω απο τη φύση της ύλης, την έδρα της ανθρώπινης ψυχής ή τους μηχανισμούς που διέπουν την ανθρώπινη αναπαραγωγή. Στη φιλοσοφική σκέψη, αλλά και στην ιατρική πράξη, η συζήτηση και ο στοχασμός θεωρούνταν ώς τα κύρια μέσα για την κατάκτηση της αλήθειας, ενώ το στοιχείο της έρευνας και του πειράματος δεν ήταν τόσο διαδεδομένο. Καθώς πλησιάζουμε προς την ακμή της κλασικής ιατρικής, η ισορροπία ανάμεσα στη φιλοσοφική θεώρηση και την επιστημονική πρακτική τείνει να αποκατασταθεί, με κύριο εκφραστή το σπουδαιότερο ιατρό της εποχής, τον Ιπποκράτη. Ωστόσο, η σπουδή της φιλοσοφίας συνέχισε να θεωρείται αναπόσπαστο τμήμα της ιατρικής επιστήμης, μέχρι την Ύστερη Περίοδο της αρχαιότητος, στα χρόνια του Γαλήνου κι ακόμη παραπέρα.

Ο Ιπποκράτης

Ο Ιπποκράτης υπήρξε μιά σπάνι μορφή για την Ελληνική και παγκόσμια ιατρική, τόσο χάρη στη συγκεκριμένη θεωρητική και πρακτική συμβολή του στη θεραπευτική επιστήμη, όσο και για τη φήμη που κέρδισε στην εποχή του ώς ιατρός και ώς άνθρωπος. Καταγόμενος από το γένος του Ασκληπιού, του θεοποιημένου θεράποντα της ιατρικής τέχνης, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κω, ενώ αργότερα ταξίδεψε στη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, τη Θάσο, τη Θράκη, τη Σκυθία, ίσως ακόμαα και στην Αίγυπτο. Έζησε στην ακμή της Ελλάδος του Χρυσού Αιώνα, στην εποχή που ανέδειξε το Θουκυδίδη, το Σοφοκλή και τον Ευριπίδη, ενώ λέγεται πως, μεταξύ αλλων, νοσήλευσε το βασιλειά της Μακεδονίας Περδίκα Β' και το φιλόσοφο Δημόκριτο, που έπασχε απο μανία. Μέθανε μάλλον στη Λάρισα σε ηλικία 90 ετών και τάφηκε μεταξύ Γυρτώνος  και Λάρισας, όπου ο τάφος του διατηρήθηκε για τουλάχιστον 500 χρόνια. 

Ο Κέλσος αναφέρει πως ο Ιπποκράτης ήταν ο πρώτος που έδωσε ξεχωριστό ρόλο στο γιατρό, διαχωρίζοντας τον απο τους στοχαστές της κοσμολογίας και της φυσικής φιλοσοφίας. Με τον Ιπποκράτη ενισχύονται η ρεαλιστική σκέψη κι ο ανθρωπιστικός χαρακτήρας της ιατρικής επιστήμης, σε αντίθεση με τη συντεχνιακή νοοτροπία αλλά και τους περιορισμούς της εκάστοτε θρησκευτικής ηθικής. Στον Ιπποκράτη αποδίδεται, κατά σύμβαση, μιά ολόκληρη σειρά έργων που συγκέντρωσαν κυρίως ο Απολλώνιος και ο Σωρανός, υπό το γενικό όνομα " Ιπποκράτειος Συλλογή ".
Θεωρείται πως λίγα μόνο άπ'αυτά γράφτηκαν απο τον ίδιο, ωστόσο αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη και ωρίμανση της Ελληνικής Ιατρικής κατά την κλασική περίοδο. Πρόκειται για 59 συγγράματα γραμμένα στην Ιωνική διάλεκτο,που πραγματεύονται με πρωτόγνωρη επιστημονική ακρίβεια ζητήματα Ανατομίας, Φυσιολογίας, Προγνωστικής, γενικής Παθολογίας και ειδικής Νοσολογίας, Θεραπευτικής, Χειρουργικής, Οφθαλμολογίας, Οδοντιατρικής, Παιδιατρικής, Ορθοπεδικής, Μαιευτικής και Γυναικολογίας.

Η Θεωρία Των Τεσσάρων Χυμών Και Ο Ιπποκρατικός Όρκος

Ο Ιπποκράτης διατύπωσε τη θεωρία του βασιζόμενος σε προγενέστερες θεωρίες, όπως αυτή του Εμπεδοκλή για τα τέσσερα στοιχεία { Γή, Αέρας, Φωτιά, και Νερό }. Θεωρεί πως το σώμα κυριαρχείται απο τέσσερα στοιχεία { ή τάσεις}, που ονόμασε Χυμούς: Το Φλέγμα, το αίμα, την κίτρινη χολή και τη μέλανα { μαύρη } χολή. Η ισορροπία ανάμεσα σ'αυτές τις αντιμαχόμενες δυνάμεις ή τάσεις έχει ώς αποτέλεσμα την υγείας. Έτσι, η ανθρώπινη παθολογία τείνει προς έναν απο ους εξής τέσσερις τύπους ιδιοσυγκρασίας: το Φλεγματικό, τον αιματώδη, το Χολερικό, και το μελαγχολικό.Η Ιπποκρατική θεωρία των χυμών κυριάρχησε και παρέμεινε θεμελιώδης στην ευρωπαϊκή Ιατρική για σχεδόν δύο χιλιετίες, για να αντικρουστεί τελικά και να απορριφθεί απο τη σύγχρονη επιστήμη, ώς αβάσιμη και άσχετη με τις αλήθειες της Ανατομίας και της φυσιολογίας, τη μελέτη των οποίων είναι αλήθεια πως μάλλον αποθάρρυνε. Ωστόσο, μόνο μιά μελλοντική διεύρυνση της επιστημονικής σκέψης και η αποβολή κάθε προκατάληψης και στενομυαλιάς, θα αποδείξουν τελικά αν αυτή υπήρξε απλά μιά βολική αυθαιρεσία, ή αντίθετα μιά βαθυστόχαστη σύλληψη των δομικών στοιχείων της ανθρώπινης φύσης, ιδιαίτερα μιά και η Ιπποκρατική θεωρία μοιάζει να ταυτίζεται εντυπωσιακά με τη θεωρητική βάση πολλών άλλων σύγχρονων ή παλαιοτέρων μεθόδων, όπως η Κινέζικη Ιατρική και η Ομοιοπαθητική.

Ο Ιπποκρατικός Όρκος, που συνεχίζει να συμβολίζει την είσοδο των νέων γιατρών στο ιατρικό επάγγελμα, είναι πιθανότητα ένα κείμενο που δε γράφτηκε από τον Ιπποκράτη, αλλά και είναι έν μέρει ξένο στην ίδια τη φιλοσοφία του. Η αναφορά του Όρκου σε απαγόρευση της έκτρωσης και της αυτοκτονίας, αλλά και κάθε χειρουργικής επέμβασης, δε μοιάζει να συμβαδίζει καθόλου με τον κορμό του Ιπποκρατικού έργου, που κάνει εκτενή αναφορά στη Χειρουργική και σε μεθόδους έκτρωσης και δεν αντιτίθεται στο δικαίωμα της αυτοκτονίας ή στην ευθανασία, ακολουθώντας το γενικό αίσθημα του κοινού της εποχής γύρω άπ'αυτά τα ζητήματα. Έτσι, ο όρκος μάλλον απηχεί ιδέες των Πυθαγορείων, ή ίσως πρόκειται για προσαρμογή παλαιοτέρου κειμένου στην κατοπινή Ηθική που καθιερώθηκε από τη χριστιανική εκκλησία. Εξάλλου, η πρώτη αναφορά αυτού του κειμένου γίνεται στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους.

Τα Ασκληπιεία

'' ΑΓΝΟΝ ΧΡΗ ΝΗΟΙΟ ΘΥΩΔΕΟΣ ΕΝΤΟΣ ΙΟΝΤΑ ΕΜΜΕΝΑΙ, ΑΓΝΙΕΙ ΔΕ ΕΣΤΙ ΦΡΟΝΕΙΝ ΟΣΙΑ''.

Αυτή ήταν η επιγραφή που ήταν προσαρμοσμένη στα Προπύλαια του Θόλου, ενός από τα κτίσματα του Ασκληπιείου της Επιδαύρου. Με αυτή την εντολή ο Ασκληπιός δεν απαιτεί μόνο την απόλυτη σωματική καθαριότητα, όσων θα περάσουν τα Προπύλαια , πριν ακόμα διασχίσουν την μεγάλη κεντρική είσοδο του Ασκληπιείου, αλλά πρέπει να φέρει και τον Νου περί την κατάσταση της οσιότητος. Ο Ασκληπιός αντιπροσωπεύει την ιαματική δύναμη της υγιούς Φύσης, όπως αισθανόμαστε την επίδρασή της κατά την ηπία του έτους εποχή, στα ψηλά μέρη, στο καθαρό αέρα, κάτω από την απαλή λάμψη και θερμότητα του ηλίου, όπου αναβλύζουν δροσερές πηγές και πανύψηλα δέντρα καθαρίζουν την ατμόσφαιρα. Και αυτό υπήρξε πάντοτε το περιβάλλον των τόπων λατρείας του, τα Ασκληπιεία. Ασκληπιεία βρίσκονταν παντού, όπου έμεναν Ελληνες. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 300. Ήταν ταυτόχρονα Ναοί, όπου ετιμάτο ο Ασκληπιός και οι συνδεόμενες με αυτόν Θεότητες και συνηθέστερον η Υγεία, και τόποι στους οποίους κατέφευγον αυτοί που έπασχαν από κάποια ασθένεια και εκεί έβρισκαν θεραπεία ή τουλάχιστον ανακούφιση. Αρχαιότερο θεωρείται το Ασκληπιείο της Θεσσαλικής Τρίκκας. Αυτή αναφέρεται και σε πολλά σημεία της Ιλιάδας, σαν τόπος γέννησης των γιών του Ασκληπιού, των ΜΑΧΑΩΝΑ και ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΥ. 

Το περιφημότερο όμως ήταν το Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το οποίο ήταν για τον Ασκληπιό ότι ήταν για τον Απόλλωνα οι Δελφοί. Ο Μύθος θέλει τον Ασκληπιό ότι γεννήθηκε στην Επίδαυρο '' εν θυώδει τεμένει '' { στο τέμενος που ευωδίαζε } και ότι εδώ απόκτησε την περίφημη δύναμή του ως Θεός '' Ιατήρ ''. Τη μία θεραπεία ακολουθούσε η άλλη, έως ότου ανέστησε ακόμα και νεκρούς, όπως τον Ιππόλυπο από την Τροιζήνα. Η λατρεία του Ασκληπιού διεδόθει στη Σικυώνα, στην Αχαία, στη Φλιούντα, στη Πάτρα, στην Αθήνα και σε άλλους γειτονικούς τόπους, αλλά και στη Κρήτη, στη Πέργαμο και τέλος και στη Ρώμη. Στην Αρκαδία κέντρο ήταν η ΘΕΛΠΟΥΣΑ. Στην Αθήνα, το Ασκληπιείο βρισκόταν παρά το θέατρο κάτω από την Ακρόπολη και ήταν περίφημο για τα ιατρικά θαύματα. Οι γιορτές προς τιμή του Ασκληπιού αποτελούσαν μέρος των Ελευσίνιων. Η έφορη και υγιεινή Κώς, είχε το ονομαστότερο Ασκληπιείο και εφημίζετο για τους εκλεκτούς Ασκληπιάδες, μεταξύ των οποίων ήταν και ο ενδοξότερος όλων, ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης. Στην Μικρά Ασία, κατά την Ελληνιστική εποχή ήταν περίφημο το Ασκληπιείο της Περγάμου.

Υπήρχε ολόκληρο σύμπλεγμα Ναών και Ιερών και περιγράφεται ότι εκεί θεραπεύονταν πολλές ασθένειες και υπήρχε μεγάλη κίνηση ασθενών. Από εκεί προήλθε και το Ασκληπιείο της Σμύρνης, όπου την λατρεία του Ασκληπιού συναγωνιζόταν η λατρεία του Σέραπιδος. Σε πολλά Ασκληπιεία το Ιερατικό αξίωμα ήταν ετήσιο και επομένως δεν ήταν δυνατόν οι εκάστοτε Ιερείς, να είχαν και ιατρικές γνώσεις, ούτε σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα μπορούσε να τη διδαχθεί. Σε πολλά άλλα όμως, εκτός των Ιερέων υπήρχαν και ιατροί. Αυτοί στις επιγραφές εκαλούντο '' ζάκοροι υποδρώντες τω Θεώ '' ή '' υιοί του Θεού '' ή '' θεράποντες ''. Κάποιοι από αυτούς υπηρετούσαν από την παιδική ηλικία, έχοντες το κληρονομικό υπούργημα. Η θεραπευτική ικανότητα στα Ασκληπιεία, περιγράφεται σαν αποτελεσματική και στα τραύματα και σε πυρετούς και άλγη, όπου χρησιμοποιούσαν χειρουργικά μέσα, επωδούς, φάρμακα, βότανα και άλλα μέσα. Ο συνηθέστερος τρόπος όμως, ήταν ο δια εγκοιμήσεως. Ο πάσχων ή αν αυτός δεν ήταν δυνατόν να πάει εκεί, ο αντιπρόσωπός του, αφού προηγουμένως υποβάλλετο από τους Ιερείς στις καθοριζόμενες καθάρσεις και άλλες διατυπώσεις, κοιμόταν τη νύκτα μέσα σε Ιερό και καθοριζόμενο χώρο και εκεί περίμενε να τον θεραπεύσει ο Ασκληπιός ή να του υποδείξει μέσα από το όνειρο, τον τρόπο θεραπείας. Τα όνειρα που έβλεπαν, ερμηνευόμενα είτε από τον ίδιο, είτε συνηθέστερα με τη μεσιτεία των Ιερέων θεραπόντων του Ασκληπιού, έδιναν στους πάσχοντες οδηγίες που θα τους οδηγούσαν στην ίαση ή τουλάχιστον στην ανακούφιση. Πολύ σημαντικό ρόλο για την ίαση των ασθενών έπαιζε η Πίστη τους . Τα Ασκληπιεία διετηρήθηκαν ευλαβικά για πολλούς αιώνες. Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού κατελύθηκε η Θρησκεία του Ασκληπιού, αφού πρώτα εσαρώθηκε η λατρεία όλων των άλλων Ολυμπίων. Ο Ασκληπιός, ο ηπιώτερος και μειλιχιώτερος των Θεών ήταν ο τελευταίος υποκύψας. Η ιατρική όμως επιστήμη, η οποία μέσα από τα Ασκληπιεία διεδόθηκε συνεχίζει την Υπαρξή του.

Η θεραπεία γινόταν δωρεάν, ωστόσο, οι θεραπευμένοι συνήθιζαν να δωρίζουν αφιερώματα, συχνά δε πρόσφεραν αναθήματα από ασήμι ή χρυσό με ανάγλυφη παράσταση του θεραπευμένου μέλους τους. Θαυμάσια δείγματα αναθημάτων έχουν βρεθεί σε πολλά ιερά, όπως το περίτεχνο ανάθημα του Αρχίνου, απο το Αμφιαράειο του Ωρωπού.  

Γυναίκες Και Ιατρική

Ο ρόλος της γυναίκας στην άσκηση της θεραπευτικής υπήρξε πιθανότατα πρωταρχικός. Σε πολλούς πολιτισμούς οι γυναίκες υπήρξαν φορείς της λαϊκής παραδοσιακής ιατρικής γνώσης. Η γυναίκα που έχει η ίδια γεννήσει, γίνεται εύκολα στη συνέχεια μαία για τις άλλες γυναίκες, μαθαίνοντας κατόπιν να απαλύνει κι άλλες μορφές του ανθρώπινου πόνου με βότανα, μαλάξεις και άλλα μέσα.
Καθώς οι κοινωνίες γίνονταν πατριαρχικές, έτειναν να αφαιρέσουν το προνόμιο άσκησης της ιατρικής απο τις γυναίκες και ο άνδρας γιατρός κυριάρχησε. Αποκορύφωση αυτής της νοοτροπίας ήταν η δίωξη της γυναίκας-θεραπεύτριας ως μάγισσας στους μεσαιωνικούς χρόνους, καθώς και ο εξοστρακισμός της από επίσημη σπουδή και άσκηση της ιατρικής επιστήμης κι ο περιορισμός της σε βοηθητικό ρόλο, όπως καθιερώθηκε στην Ευρώπη κατά τους τελευταίους αιώνες.Στην αρχαία Ελλάδα, πάρ' ότι σαφώς ανδροκρατούμενη, η κοινωνία φαίνεται πως επιδείκνυε ανοχή, όπως υποδηλώνει η ιστορία{ ή ο μύθος } της Αγνοδίκης. Η Αγνοδίκη, επιθυμώντας να σπουδάσει ιατρική, αν και αυτό ήταν απαγορευμένο στις γυναίκες, έκοψε τα μαλλιά της, μεταμφιέστηκε σε άντρα και μαθήτευσε κοντά στον Ηρόφιλο. Όταν οι γυναίκες άρχισαν να την προτιμούν από τους άντρες γιατρούς, αυτοί την κάλεσαν σε δίκη, αλλά ενώ της απαγγελόταν η κατηγορία, οι γυναίκες των ίδιων των κατηγόρων πήραν το λόγο υπερασπίζοντας την. Τότε οι Αθηναίοι πολίτες τροποποίησαν το νόμο, έτσι ώστε ελεύθερες γυναίκες να μπορούν να σπουδάσουν ιατρική.

Εγκοίμηση

" Και γαρ τ' όναρ εκ Διός εστίν "
{ " Γιατί και το όνειρο σταλμένο από τον Δία " }
" Ιλιάδα " Α63

Σε όλες τις εποχές ο άνθρωπος ενδιαφέρθηκε για τη θεραπεία των ασθενειών με κάθε δυνατό τρόπο. Έτσι πολλοί τρόποι θεραπευτικής αναπτύχθηκαν και θεραπευτές υπήρξαν αρκετοί μέχρι που φτάνουμε στον μεγάλο Ιπποκράτη και το διάσημο γιατρό Γαληνό. Ακόμη είναι γνωστό σε όλους μας ότι υπήρχαν θεοί της Θεραπείας και της Υγείας, με κύριο και σημαντικότερο τον Ασκληπιό, αν και οι κυριότεροι θεοί πάντα είχαν και μια θεραπευτική όψη.Ένας από τους τρόπους θεραπείας ήταν αυτός μέσω των ονείρων. Κατά τη διάρκεια της Εγκοιμήσεως σε κάποιον ιερό χώρο, ο ασθενής δεχόταν ένα αποκαλυπτικό όνειρο το οποίο του έδειχνε τον τρόπο θεραπείας που έπρεπε να ακολουθήσει. Όμως είναι δυνατόν στα όνειρα να δεχτεί ο άνθρωπος μηνύματα και αλήθειες για ένα τόσο σημαντικό θέμα όπως αυτό της υγείας του;

Το όνειρο για μας σήμερα είναι συνώνυμο του φανταστικού και του ανυπάρκτου, γιατί ζούμε σ' έναν κόσμο όπου ο υλισμός και ο ορθολογισμός κρατούν τα ηνία της σκέψης και της δράσης μας. Όμως για τους αρχαίους προγόνους μας -και όχι μόνο για τους Έλληνες, αλλά για όλους τους αρχαίους λαούς της γης- το όνειρο είχε διπλό χαρακτήρα. Μπορούσε να παρουσιάσει ψεύτικες εικόνες είδωλα και φαντάσματα, αλλά και να δείξει αλήθειες και να συμβουλέψει σίγουρα, αν και ίσως μέσω συμβόλων μερικές φορές.

Ήδη ο Όμηρος αναφέρεται σ' αυτή τη διπλή φύση των ονείρων, όταν στην " Οδύσσεια " παρουσιάζει την Πηνελόπη να λέει μετά από ένα όνειρο:

" Γιατί 'ναι των απατηλών ονείρων δύο οι πόρτες.
Η μία είναι από κέρατο κι η άλλη φιλντισένια
κι όσα απ' το φίλντισι περνούν το καλοτροχισμένο
όλα γελούν τον άνθρωπο, χαμένα φέρνουν λόγια.
Και πάλι όσα απ' το κέρατο το σκαλιστό περάσουν
βγαίνουν αλήθεια στους θνητούς εκείνους που τα βλέπουν. "

Όλα τα κείμενα των λαών είναι γεμάτα με αφηγήσεις σημαντικών αποκαλυπτικών ονείρων που βγήκαν αληθινά. Ακόμη στην Αρχαία Ελλάδα τα όνειρα είχαν πολύ μεγάλη σημασία για τους Πυθαγόρειους, οι οποίοι μάλιστα μέσα από έναν κατάλληλο τρόπο ζωής με σωστή δίαιτα, μουσικά ακούσματα πριν από τον ύπνο, έλεγχο και προσανατολισμό της σκέψης, μπορούσαν να δουν αποκαλυπτικά όνειρα, να επικοινωνήσουν με το υπερπέραν και μάλιστα κατείχαν και ένα σύστημα για να τα θυμούνται.

Αποκαλυπτική και σημαντική για τα όνειρα είναι και η τοποθέτηση του μεγάλου Πλάτωνα

" Όταν όμως ένας άνθρωπος έχει ρυθμίσει τη δίαιτα του με τους κανόνες της υγιεινής και της σωφροσύνης, όταν, πριν παραδοθεί στον ύπνο, ξυπνάει το λογιστικό μέρος της ψυχής του και το θρέψει με καλούς λόγους και σκέψεις και συγκεντρώνει σ' αυτές όλη τη διάνοιά του, όταν χωρίς ούτε να στερήσει ούτε να παραφορτώσει το επιθυμητικό του, του παραχωρεί όσο ακριβώς χρειάζεται για να αποκοιμηθεί και να μην έρχεται να διαταράσσει το καλύτερο μέρος της ψυχής με τη χαρά ή τη λύπη του, αλλά το αφήνει να νιώσει, ότι δεν γνωρίζει από τα περασμένα ή από τα παρόντα ή από τα μέλλοντα. Όταν επίσης αυτός ο άνθρωπος κατευνάσει το θυμοειδές μέρος της ψυχής του και κοιμηθεί χωρίς να έχει την καρδιά του ταραγμένη από οργή εναντίον άλλων. Όταν τέλος καθησυχάζει αυτά τα δύο μέρη της ψυχής κρατώντας άγρυπνο μόνο το τρίτο, όπου εδρεύει η φρόνηση, και έτσι αναπαυθεί, ξέρεις βέβαια ότι τότε το πνεύμα του αγγίζει όσο γίνεται περισσότερο την αλήθεια... "

Όμως ο συμβολικός και αποκαλυπτικός χαρακτήρας των ονείρων συνεχίζει να ισχύει και σήμερα, κόντρα στο μονόπλευρο ορθολογισμό που κυβερνά τη ζωή των περισσότερων ανθρώπων της εποχής μας. Έτσι ο χημικός τύπος του βενζολίου ανακαλύφθηκε χάρη σ' ένα όνειρο, πολλοί μεγάλοι μουσικοί έχουν δηλώσει ότι τις συνθέσεις τους τις άκουγαν πρώτα στο όνειρό τους.

Φαίνεται σίγουρο ότι ο διπλός χαρακτήρας των ονείρων είναι πραγματικότητα. Άλλωστε και οι σκέψεις μας και η δράση της φαντασίας μας καθημερινά δεν είναι το ίδιο; Οι σκέψεις ή θα είναι νοητικά παιχνίδια, πλάσματα τεχνητά του νου χωρίς συγκεκριμένο και χρήσιμο συμπέρασμα, ή θα είναι σωστοί συλλογισμοί με αρχή και λογικό τέλος. Και οι δράσεις της φαντασίας μας ανήκουν στο χώρο της δημιουργικής φαντασίας ή θα είναι χίμαιρες φαντασιοπληξίας, ανώφελα είδωλα αφέλειας, άχρηστες εικόνες χωρίς δομή και αρμονία. Ακόμη και οι πράξεις οι φυσικές που κάνουμε ή είναι σταθερές, σωστές και δημιουργικές ή είναι ανώφελες, περιττές, σκέτη κίνηση χωρίς αντίκρισμα. Φαίνεται ότι ο τριπλός κόσμος Σώματος, Ψυχής και Νου των αρχαίων είναι πραγματικότητα και σε καθέναν από αυτούς οι δράσεις του ανθρώπου έχουν πάντα διπλό χαρακτήρα: Η θα οδηγούν προς τα επάνω ή θα είναι παιδιά της άγνοιας και θα οδηγούν στο λάθος και στη νοσηρή αδράνεια.Τα όνειρα λοιπόν δεν βρίσκονται έξω από αυτό το πλαίσιο. Και οι αρχαίοι είχαν βρει έναν τρόπο για να δεχτούν στον ύπνο τους τα όνειρα που τους οδηγούσαν σε θεραπείες.

Τι ήταν όμως η Εγκοίμηση και τα εγκοιμητικά ιερά και θεραπευτήρια;

Εγκοίμηση ήταν όλη η διαδικασία του να κοιμηθεί κανείς σ' έναν ιερό χώρο, ώστε να δεχτεί ένα όνειρο αποκαλυπτικό είτε για θεραπευτικούς σκοπούς, είτε για να μάθει για το μέλλον του. Εγκοιμητικά μαντεία υπήρξαν σε όλα τα μέρη του αρχαίου κόσμου. Το ίδιο αρκετά υπήρξαν τα ιερά όπου ο θεραπευτικός χαρακτήρας προεξείχε. Οπωσδήποτε τέτοιο ρόλο έπαιξαν όλα τα Ασκληπιεία αλλά και άλλα ιερά. Η Εγκοίμηση ή Εγκοιμητήριο ήταν ο χώρος όπου ο πιστός ή οι πιστοί έπρεπε να πάνε να κοιμηθούν. Η πίστη οπωσδήποτε έπαιζε σημαντικό ρόλο.Στην Ελλάδα οι πιο διάσημοι ιεροί χώροι όπου λειτούργησαν εγκοιμητήρια για θεραπευτικούς σκοπούς ήταν το Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το Αμφιαράειο του Ωρωπού και το Τροφώνιο Άντρο στη Λιβαδειά. Από όλα τα μέρη της Ελλάδας ασθενείς συνέρεαν στα ιερά αυτά να θεραπευτούν με τη συνδρομή της θεότητας. Έτσι βλέπουμε να υπάρχουν εκεί ερείπια, κυρίως στην Επίδαυρο και στο Αμφιαράειο, τα οποία μαρτυρούν το μεγαλείο που είχαν στην ακμή τους που διάρκεσε αιώνες.
 

Ποια ήταν όμως η διαδικασία της Εγκοίμησης;

Αφού έφτανε ο ενδιαφερόμενος στον ιερό χώρο, γινόταν δεκτός από τους ανθρώπους και τους ιερείς του θεραπευτηρίου, στους οποίους ήταν καταμοιρασμένοι οι ρόλοι των διαφόρων λειτουργημά- των του ιερού. Φαίνεται ότι οι ιερείς ήταν γνώστες των διαφόρων περιπτώσεων ασθενειών, αλλά γενικά, αφού γινόταν μια πρώτη " εξέταση " του πάσχοντα, οι γενικές κατευθύνσεις ήταν παρόμοιες: Αρχικά μια σωστή δίαιτα ή και νηστείες, παραμονή και περίπατοι μέσα στους ιερούς χώρους, οι οποίοι ήταν διαμορφωμένοι κατάλληλα ώστε να ξεκουράζουν το πνεύμα των ασθενών. Επαφή με τους λειτουργούς του ναού-θεραπευτηρίου οι οποίοι οδηγούσαν την ψυχή και το νου σε μια ανάταση και ψυχική θεώρηση των πραγμάτων. Γίνονταν εξαγνιστικά λουτρά με κρύο και θερμό νερό.

Η χρήση του νερού και μάλιστα τρεχούμενου ήταν πολύ βασική. Έτσι βλέπουμε να υπάρχουν σε όλα τα ιερά πηγές, ειδικές εγκαταστάσεις, και ό,τι άλλο ήταν απαραίτητο για τη χρήση του νερού. Ακόμη φαίνεται ότι υπήρχε πρόγραμμα με ασκήσεις γυμναστικής και γίνονταν μαλάξεις και επαλείψεις με λάδι του σώματος των ασθενών. Επίσης έπιναν τσάι από διάφορα βότανα αλλά και μείγματα θεραπευτικά διάφορα, τα οποία οπωσδήποτε είχαν θεραπευτική και κυρίως κατευναστική δραστηριότητα, γιατί όλα αυτά προηγούνταν της εγκοίμησης. Μάλιστα μερικές φορές ο άρρωστος γινόταν καλά πριν χρειαστεί να ακολουθήσει η υπόλοιπη διαδικασία.

Aφού λοιπόν είχε προετοιμαστεί κατάλληλα ο άρρωστος και οι ιερείς, εξετάζοντας τα σπλάχνα των ζώων από ορισμένες θυσίες, αποφαίνονταν ότι ο θεός ενέκρινε τη συνέχιση της διαδικασίας, τότε προχωρούσαν παρακάτω. Ο ασθενής έπρεπε να θυσιάσει ένα ζώο και να κοιμηθεί το βράδυ πάνω στο δέρμα του. Η όλη διαδικασία με νηστείες, διαλογισμούς, καθάρσεις, σωστό προσανατολισμό και ψυχής και πνεύματος και ακόμη με συνοδό την πίστη του ασθενή και τις οδηγίες των ιερέων, οδηγούσε τη νύχτα σε ένα αποκαλυπτικό όνειρο. Με διάφορους τρόπους ο θεός, ο οποίος μπορεί και να εμφανιζόταν στο όνειρο του ασθενή, έδειχνε στον ασθενή τον τρόπο και το είδος θεραπείας που έπρεπε να ακολουθήσει. Το πρωί ο άρρωστος έλεγε το όνειρο στους ιερείς και αυτοί το αποκρυπτογραφούσαν. Κατόπιν έφευγε, αφού έκανε μια ευχαριστήρια προσφορά στο θεό. Εδώ ας παρατηρήσουμε ότι η όλη διαδικασία είναι σαμανικού χαρακτήρα.

Οι περιπτώσεις θεραπείας φαίνεται ήταν πάμπολλες και γι' αυτό επί αιώνες τα ιερά άκμαζαν και χιλιάδες αφιερώματα πιστών υπήρχαν σ' αυτά. Συνήθως ήταν ομοιώματα των μελών του σώματος που θεραπεύτηκαν, κάτι που γίνεται και σήμερα στις εκκλησίες μπροστά στις θαυματουργές εικόνες. Στα ιερά αυτά θεραπευτήρια υπήρχαν ναοί του Ασκληπιού ή όποιας άλλης θεότητας ή ήρωα θεραπευτή ήταν αφιερωμένοι -διάφορα κτίσματα με μορφή ξενώνων, κρήνες, άλση, θέατρα, λουτρά και άλλα. Το εγκοιμητήριο ήταν ένα συγκεκριμένο κτίσμα μέσα στο οποίο γίνονταν οι εγκοιμήσεις των ασθενών. Σε κάθε ιερό βέβαια υπήρχαν κάποιες ιδιαιτερότητες. Έτσι στην Επίδαυρο, σύμφωνα με μία εκδοχή, ο άρρωστος οδηγούνταν σε ένα σπειροειδή, υπόγειο διάδρομο κάτω από τον περίφημο θόλο. Δεν είναι γνωστά αυτά τα οποία διαδραματίζονταν εκεί. Στο Τριφώνιο Άντρο ο ασθενής έπρεπε να περάσει μέσα από μία μικρή οπή στο βάθος του άντρου, κρατώντας προσφορές στα χέρια του. Λέγεται ότι μετά του ήταν πολύ δύσκολο να διηγηθεί την εμπειρία του.{ Μια τέτοια εμπειρία αφηγείται ο Πλούταρχος στο βιβλίο του "Περί του Σωκράτους δαιμονίου ". Είναι ο περίφημος μύθος του Τιμάρχου }

Όμως παρά τις ιδιαιτερότητες, παντού όπου υπήρχαν ιερά θεραπείας με εγκοίμηση ο άξονας ήταν ίδιος: ύπνος με στόχο ένα αποκαλυπτικό όνειρο. Ο ύπνος λοιπόν και το όνειρο ήταν το μέσον για τη θεραπεία. Να έχουμε όμως υπόψη ότι πολλές φορές στα αρχαία μυστήρια ο ύπνος ήταν μέσα στο τυπικό και αποτελούσε ένα είδος συμβολικού θανάτου προσωρινού, κατά τη διάρκεια του οποίου ο μυούμενος περνούσε σημαντικές εμπειρίες και μετά επέστρεφε ανανεωμένος, ξαναγεννημένος. Μάλιστα ο μυητικός ύπνος λάβαινε χώρα δίπλα σε πηγές, ποτάμια και γενικά τρεχούμενα νερά, κάτι που το συναντούμε και στα εγκοιμητήρια. Οι εγκοιμήσεις λοιπόν δεν ήταν κάτι τυχαίο, αλλά ένα τμήμα της μυστηριακής γνώσης που χρησιμοποιούνταν προς όφελος του λαού, ο οποίος ενδιαφερόταν να γίνει καλά από τις αρρώστιες.

Έτσι καταλαβαίνουμε ότι οι μυστηριακές γνώσεις -και εδώ συγκεκριμένα όσες είχαν σχέση με την απόκρυφη τότε επιστήμη της Θεραπευτικής- δεν ήταν τόσο αποκομμένες από τον απλό κόσμο, αλλά ήταν στη διάθεση όσων ζητούσαν θεραπεία. Για όσους ήθελαν να προχωρήσουν πιο πέρα, πίσω από τα κατά τόπους ιερά υπήρχαν τα Μυστήρια, τα οποία πρόσφεραν σ' έναν πυρήνα ανθρώπων τη δυνατότητα της Μύησης, δηλαδή του περάσματος σ' ένα ανώτερο επίπεδο συνείδησης, όπως αυτό στο οποίο είχαν φτάσει οι μεγάλοι φιλόσοφοι, τραγικοί ποιητές, πολιτικοί και άλλοι σημαντικοί άνθρωποι της προκλασσικής και κλασσικής αρχαιότητας. Η εγκοίμηση λοιπόν ήταν ένας "μυητικός" τρόπος θεραπείας που εφαρμοζόταν με επιτυχία στα αρχαία θεραπευτήρια, όταν ακόμη η άσκηση της θεραπείας ήταν ιερό λειτούργημα και όχι κερδοφόρο επάγγελμα όπως είναι σήμερα.

Η Ιατρική Στους Ελληνιστικούς Χρόνους

Στην Αλεξάνδρεια της εποχής των Πτολεμαίων άκμασαν όλες οι επιστήμες, υπό την προστασία και την οικονομική υποσήριξη των ηγεμόνων. Ερευνητές άπ'όλα τα γνωστικά πεδία συνέρεαν στην πόλη για να μελετήσουν φιλοσοφία, μαθηματικά, ιστορία, ποίηση και ιατρική. Η σπουδή της Ιατρικής στο Μουσείο της Αλεξάνδρειας έγινε παγκόσμια γνωστή. Ο Ηρόφιλος και ο Ερασίστρατος έζησαν τον 3ο αιώνα π.χ. και συνέβαλαν με τις μελέτες τους στην πρόοδο της επιστημονικής ιατρικής σκέψης και μεθοδολογίας. Ο Ηρόφιλος ανέπτυξε τη θεωρία της διαγνωστικής αξίας του σφυγμού για την κλινική ιατρική, εξελίσσοντας τη διδασκαλία του δασκάλου του Πραξαγόρα και διέκρινε τις διάφορες ποσοτικές αλλά και ποιοτικές παραλλαγές του σφυγμού, που μπορούν να υποδηλώσουν υποκείμενες παθήσεις. Ο Ερασίστρατος έκανε σημαντικές προόδους στην ανατομία. Περιέγραψε με ακρίβεια τον εγκέφαλο, διακρίνοντας τον εγκεφαλικό φλοιό από την παρεγκεφαλίδα, καθόρισε τον εγκέφαλο ώς σημείο αφετηρίας όλων των νεύρων, διέκρινε τα αισθητικά από τα κινητικά νεύρα και διαπίστωσε πως αυτά δεν είναι κοίλα, όπως νομιζόταν, αλλά συμπαγή και γεμάτα με ιστό που μοιάζει μ'εκείνονμ του νωτιαίου μυελού. Επίσης, μελετώντας την καρδιά, διέκρινε πρώτος τη συστηματική άπ' την πνευμονική κυκλοφορία. Στην πρόοδο της ανατομίας θεωρείται ότι βοήθησαν οι ιδέες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη για τη μικρή σημασία που έχει το σώμα μετά το θάνατο, αφού αυτό αποτελεί μόνο ένα προσωρινό όχημα για την αθάνατη ψυχή. Επίσης η μεγάλη πρόοδος της χειρουργικής καταδεικνύεται από τη μεγάλη ποικιλία χειρουργικών εργαλείων της Ελληνιστικής και της Ρωμαϊκής κυρίως εποχής, φτιαγμένων από ατσάλι ή μπρούντζο, που η ακρίβεια στη σχεδίαση και την κατασκευή τους συχνά δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τους σύγχρονους διαδόχους τους.

Μιά Ενιαία Πορεία Μέσα Στο Χρόνο

Ο σύγχρονος άνθρωπος τείνει συχνά να διαγράφει από τη μνήμη, τη σπουδή και τη διδασκαλία του, τον τεράστιο όγκο γνώσης που κατεκτήθηκε μέσα στην πορεία των αιώνων, πάνω στην οποία στηρίζεται, ούτως ή άλλως, κάθε σύγχρονη επιστημονική γνώση ή κατάκτηση. Χωρίς τους αρχαίους στοχαστές που έθεσαν όλα τα ερωτήματα και αναζήτησαν τις απαντήσεις τους, δίχως τη διάχυση των ιδεών που, μέσα από το χρόνο και την τριβή των διαφορετικών πολιτισμών, γεννάει και ωριμάζει τις νέες ιδέες, δε θα υπήρχε συνέχεια, ούτε πολιτισμός.Η συμφιλίωση μας με την αέναη ροή του χρόνου και με την περιοδικότητα των επαναλαμβανόμενων κύκλων του, είναι το φίλτρο που επιτρέπει στην ανθρώπινη σκέψη να δημιουργήσει έργα με διάρκεια, που υπερβαίνουν την φυσικά μας φθαρτότητα.

Οι κύκλοι της ιστορικής και επιστημονικής πορείας μας ξαναφέρνουν συχνά αντιμέτωπους με τα ίδια ερωτήματα που απασχολούσαν τους Ίωνες φιλόσοφους, ενώ η ίδια η φύση των άλυτων προβλημάτων υγείας που, παρά την ιδεατή ή πραγματική πρόοδο του καιρού μας, εξακολουθούν να μας ταλαιπωρούν, κάνει επιτακτική τη μελέτη του παρελθόντος, ώς πηγή σοφίας για το μέλλον. Ο πλούτος της θεωρητικής σκέψης και πρακτικής εφαρμογής που άνθισε στην ιατρική της αρχαίας Ελλάδος αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παρακαταθήκης, με την οποία θα άξιζε να μπολιάσουμε ξανά την επιστημονική και ηθική μας πορεία μέσα στα μονοπάτια του χρόνου.

Η Τεχνολογία στην αρχαία Ελλάδα

H τεχνολογία και η επιστήμη, όποτε συνδέονταν παρήγαγαν εκπληκτικά αποτελέσματα.Στην αρχαία Ελλάδα είχαμε νέες εφευρέσεις που άλλοτε έβρισκαν και άλλοτε όχι εφαρμογή στην οικονομία και την παραγωγική διαδικασία. Ξαφνιάζει η ευρύτητα και το πλήθος των αρχαιοελληνικών τεχνολογικών επιτευγμάτων. Καταρχήν ο άνθρωπος είχε να καλύψει την ανάγκη για μέτρηση μεγεθών και υπολογισμό του χρόνου. Έπειτα έπρεπε να καλύψει την ανάγκη για επικοινωνία και να επινοήσει τρόπους επικοινωνίας.Ο άνθρωπος ήθελε από πολύ νωρίς «να ανοίξει τα φτερά του». Να διευρύνει τους ορίζοντές του.Επιτακτική ανάγκη ήταν να ναυπηγήσει πλοία, για το εμπόριο, πλοία πολεμικά. Αφού ταξίδεψε, περιέγραψε την επιφάνεια της γης.Οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες του, η αύξηση του πληθυσμού, η ανάπτυξη του εμπορίου ώθησαν στη δημιουργία μεγάλων τεχνικών έργων. Έπρεπε να χωροθετήσει, να κατασκευάσει υδραγωγεία, να διανοίξει σήραγγες και διώρυγες,να αλλάξει τη ροή των ποταμών, να αποξηράνει λίμνες, να κατασκευάσει φράγματα, να αναπτύξει οπλικά συστήματα, να κατασκευάσει αυτόματες μηχανές, να προχωρήσει σε οπτικά και ακουστικά επιτεύγματα για να ικανοποιήσει το πάθος του για το θέατρο και τη μουσική, να αναπτύξει την τεχνολογία των υλικών.Σκοπός της εργασίας είναι η αναζήτηση της ιστορικής πραγματικότητας πίσω από το μύθο και πέρα από το φράγμα του χρόνου και η υπογράμμιση της σημασίας της τεχνολογίας για τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.

Ο μεγάλος πυλώνας του Ελληνικού Πολιτισμού στάθηκε η αρχαία Ελληνική Τεχνολογία. Άκρως εντυπωσιακές είναι οι διαπιστώσεις των επιστημόνων για την επινοητικότητα των αρχαίων προγόνων μας στον τομέα της τεχνολογίας.Πολύ σημαντική είναι η επινόηση των εργαλείων, για να ολοκληρωθούν οι κατασκευές, όμως το κυριότερο είναι το δέσιμο Επιστήμης-Τεχνολογίας, που βαδίζουν πάντα πλάι-πλάι. Η Επιστήμη τροφοδοτεί την Τεχνολογία και αντιστρόφως.Ήταν η εφεύρεση των Αρχαίων Ελλήνων για την παρουσία της θείας βούλησης στις τραγωδίες των μεγάλων ποιητών, ένα δείγμα της εφευρετικότητας αυτών των ανθρώπων.Οι μηχανές των προγόνων μας αποτελούν σίγουρα τις πιο αινιγματικές και σε αρκετές περιπτώσεις παράδοξες εφευρέσεις.Και αυτό γιατί πριν από 2.500 χρόνια, οι αρχαίοι Έλληνες ανακάλυψαν τον τηλέγραφο, κατάφεραν να αποξηράνουν εκτάσεις, κατασκεύασαν πτητικές μηχανές, υπολογιστές, τσιμέντο και τόσα άλλα.

Μυθοπλασία και Τεχνολογία

Σε όλη την ελληνική Θεογονία/Κοσμογονία, η Τεχνολογία ήταν το θεόσταλτο συμπλήρωμα των φυσικών δυνάμεων το οποίο και έπαιξε πάντοτε τον αποφασιστικότερο ρόλο σε όλες τις εξελίξεις των θεϊκών πραγμάτων.Ο ρόλος αυτός παγιώθηκε για τα επόμενα δύο χιλιάδες χρόνια στην νέα κατάσταση της Ολύμπιας βασιλείας του Δία ως εξής: η «εμπειρική τεχνική» του Ηφαίστου συμπληρώθηκε και ολοκληρώθηκε με την «έντεχνη σοφία» της Αθηνάς. Όταν μετά τη δημιουργία των ανθρώπων ο Προμηθέας τους είδε γυμνούς, ξυπόλητους, άοπλους και άστεγους προσπαθώντας να διορθώσει αυτό που θεωρούσε σφάλμα προσφέρει τεχνογνωσία και ενέργεια, ή όπως χαρακτηριστικότερα αναφέρει ο μύθος το «άνθος της πάντεχνης φωτιάς» κλεμμένη από τον Θεό Ήφαιστο. Μετά τους «κοσμογονικούς» μύθους ως συνδετικός κρίκος υπεισέρχεται ο μύθος του Δαίδαλου ένας ανθρώπινος θρύλος. Ο Δαίδαλος (προσωποποίηση της αρχαίας ελληνικής Τεχνολογίας) ήταν γλύπτης, αρχιτέκτονας και εφευρέτης, μια πραγματικά παράξενη προσωπικότητα που κινείται στα όρια μεταξύ ιστορίας και μυθολογίας.Σχεδίασε το παλάτι της Κνωσού και τον Λαβύρινθο που ζούσε ο Μινώταυρος. Αλλά το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα του Δαίδαλου ήταν η πρώτη πτήση με ανθρώπινη μόνο δύναμη.

Ο Όμηρος και ο Πλάτωνας αναφέρουν ότι ο Δαίδαλος είχε κατασκευάσει κινητά αγάλματα (ρομπότ;) που κινούταν με υδράργυρο (όπως και ο Τάλως) για να φρουρούν τον λαβύρινθο.Επίσης μικρές ξύλινες αυτοκινούμενες κούκλες για να παίζουν τα παιδιά του βασιλιά Μίνωα.Θεωρείται ο εφευρέτης
της σφήνας, του άξονα και του αλφαδιού. Σε αρχαία Αιγυπτιακά κείμενα αναφέρεται ότι κάποιος που η περιγραφή του ταιριάζει με τον Δαίδαλο συμμετείχε και σε κάποιες σχεδιάσεις της εποχής εκείνης στην Αίγυπτο.Η πρώτη εκτροπή ποταμού αναφέρεται στη μυθολογία όταν ως έκτο άθλο ο Ηρακλής άλλαξε την ροή του ποταμού Αλφειού για να καθαρίσει την κόπρο του Αυγεία στην Ήλιδα.Από το μύθο στην ιστορία.Στα όσα στη σφαίρα του μύθου αναφέρθηκαν συνοπτικότατα παραπάνω καταδεικνύεται το μόνιμο ενδιαφέρον των Ελλήνων για την Τεχνολογία, που με την ζωογόνο εισβολή της Επιστήμης στην Τεχνολογία ενισχύεται και συνεχίζεται αδιάπτωτο, με συνέπεια και συστηματικότητα με τη μορφή λαμπρών τεχνολογικών επιτευγμάτων, από τον 8ο έως τον 1ο π.Χ. αιώνα.

Με εργαλείο τα καταγεγραμμένα επιτεύγματα της τεχνικής είναι δυνατό να έχουμε την εξέλιξη σε αυτό που ονομάζεται τεχνολογία. Η τεχνική συνδέεται με την προσπάθεια του ανθρώπου να δαμάσει και να εκμεταλλευτεί τη φύση. Η τεχνολογία διατηρεί τα χαρακτηριστικά της τεχνικής, όμως απαιτεί γνώση, έρευνα και ανάδραση, ώστε να εκμεταλλευτεί και να βελτιώσει τη φύση με εξελικτικό τρόπο. Η τεχνολογία απαιτεί βαθιά γνώση των μαθηματικών και διέπεται από λογική.Καταρχήν ο άνθρωπος είχε να καλύψει την ανάγκη για μέτρηση μεγεθών, για υπολογισμό του χρόνου. Το εμπόριο και η οικονομία απαιτούν τη χρήση οργάνων μέτρησης διάφορων ποσοτήτων, όπως για παράδειγμα βάρους, μήκους και όγκου. Η γεωμετρία αποτέλεσε τη βάση της καταγραφής της τοπογραφίας ενός χώρου, όπου για το σκοπό αυτό κατασκευάστηκε όργανο σκόπευσης και καθορισμού των συντεταγμένων (γεωδαιτικό όργανο).

Η γεωδαιτική διόπτρα του Ήρωνα 120 π.Χ. ήταν ένα φορητό εργαλείο που επέτρεπε ακριβείς γεωδαιτικές μετρήσεις στην επιφάνεια της γης. Μετρούσε αζιμούθια, ύψη, μήκη, καθώς και γωνιακές αποστάσεις. Αποτελούνταν από ένα τρίποδο, πάνω στο οποίο στηρίζονταν το σκόπευτρο (γωνιόμετρο) και μια βαθμονομημένη πλάκα, επάνω στην οποία κινούνταν. Το όργανο περιελάμβανε επίσης μηχανισμό ακριβείας για οριζόντια και κατακόρυφη περιστροφή του γωνιομέτρου με τη χρήση ατέρμονος κοχλία, καθώς και σκόπευτρο. Ο μηχανισμός ακριβείας ήταν κατασκευασμένος από ορείχαλκο..Άλλο αξιόλογο αρχιτεκτονικό και τοπογραφικό όργανο που θεωρείται απαραίτητο συμπλήρωμα της διόπτρας του Ήρωνα είναι ο χωροβάτης. Ο χωροβάτης, πρόγονος του σημερινού αλφαδιού, που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση των κλίσεων διαφόρων επιφανειών, σε τοπογραφικές σκοπεύσεις κ.α. Το όργανο περιγράφει ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς στο έργο του «Περί Διόπτρας», εξηγώντας με ποιο τρόπο ο μηχανικός Ευπαλίνος από τα Μέγαρα χάραξε το γνωστό Ευπαλίνειο όρυγμα στο σημερινό Πυθαγόρειο της Σάμου, το 520 π.Χ. Η συμβολή του Ήρωνα υπήρξε σημαντικότατη, τόσο στη διάσωση του έργου άλλων Ελλήνων μηχανικών, όσο και στη βελτίωση υπαρχόντων. Υπήρξε διευθυντής της περίφημης Ανώτατης Τεχνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας (το πρώτο πολυτεχνείο στην ιστορία). Γνωστός είναι ο τύπος του Ήρωνα που υπολογίζει το εμβαδόν ενός τριγώνου σε σχέση με τις πλευρές

F = (S × (S-a) × (S-b) × (S-c))0,5
όπου: F = το εμβαδόν του τριγώνου,
a, b, c = το μήκος των πλευρών και
S = (a + b + c) / 2.

Ο Ίππαρχος (190 – 124 π.Χ.) θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης τριγωνομετρίας και είναι ο πρώτος που προσδιόρισε γεωδαιτικά τη γεωγραφική θέση στηριζόμενος στο γεωγραφικό πλάτος και το γεωγραφικό μήκος. Επίσης υπολόγισε με αξιοπρόσεκτη ακρίβεια τους ισημερινούς της γης. Θεωρείται μάλιστα και εφευρέτης του αστρολάβου. Γνωστός έγινε ο αστρολάβος που χρησιμοποιούσε ο Απολλώνιος τον 3ο αιώνα αλλά και ο σφαιρικός αστρολάβος που χρησιμοποιούσε ο Εύδοξος τον 4ο αιώνα.Η θεμελίωση της ιδέας ότι μαθηματικές πράξεις είναι δυνατό να εκτελεστούν μηχανικά, με ιδιαίτερη ακρίβεια, με συνδυασμούς συρμών οδοντωτών τροχών, οδήγησε στην καταγραφή χιλιομετρικών αποστάσεων με το οδόμετρο και, φυσικά, ο μηχανισμός των Αντικυθήρων, ο πρώτος υπολογιστής που χρησιμοποιούσε γρανάζια.

Η μέτρηση των μεγάλων αποστάσεων, μέσω εξελιγμένων γεωμετρικών μεθόδων, επέτρεψε στον Αναξιμένη να μετρήσει την απόσταση Γης /Ηλίου και στον Ερατοσθένη να προσδιορίσει με ακρίβεια την περιφέρεια της γης(μετρήσεις της Συήνης).Ο δίσκος της Φαιστού αποτελεί τον πρώτο σκληρό δίσκο στην ιστορία.Βρέθηκε στην Φαιστό της Κρήτης (περίπου 60 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου) στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι φτιαγμένος από κεραμικό υλικό,έχει 16 εκ. διάμετρο και είναι διπλής όψης. Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε είναι η γραμμική A (η πρώτη γνωστή Ελληνική γραπτή γλώσσα). Πιστεύεται ότι είναι από το 1600 π.Χ. Κατόπιν ο άνθρωπος έπρεπε να καλύψει την ανάγκη για επικοινωνία.Έπρεπε να επινοήσει τρόπους επικοινωνίας. Η αριθμητική και η γεωμετρία ήταν οι οδηγοί για τις τηλεπικοινωνιακές επαφές. Η τοπογραφία ορίζει τις θέσεις των φρυκτωριών ενώ οι πυρσείες ήταν ένα σύστημα ανάλογο του Μορς με προεκτάσεις στο σημερινό δυαδικό σύστημα.Σύμφωνα με την παράδοση, η είδηση της νίκης των Ελλήνων στην Τροία μεταδόθηκε στην Ελλάδα με φρυκτωρίες, δηλαδή με το άναμμα φωτιάς στις
κορυφές διαδοχικών βουνών. Στα μεταγενέστερα χρόνια υπήρξαν εφευρέσεις σημαντικά πιο προχωρημένες, όπως για παράδειγμα ο υδραυλικός τηλέγραφος του Αινεία και ο ακουστικός τηλέγραφος που χρησιμοποιήθηκε στις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου.

Ο άνθρωπος ήθελε από πολύ νωρίς «να ανοίξει τα φτερά του». Να διευρύνει τους ορίζοντές του. Επιτακτική ανάγκη ήταν να ναυπηγήσει πλοία, για το εμπόριο, πλοία πολεμικά. Η θάλασσα αποτελούσε τη βασική οδό μεταφοράς εμπορευμάτων στην αρχαία Ελλάδα. Για τον λόγο αυτόν αναπτύχθηκε τόσο η τεχνολογία κατασκευής φορτηγών πλοίων για την εξυπηρέτηση του εμπορίου, όπως ήταν το πλοίο της Κυρήνειας και η ολκάς (πρόγονος του σημερινού τρεχαντηριού), όσο και η τεχνολογία κατασκευής πολεμικών πλοίων για την προστασία των θαλάσσιων δρόμων επικοινωνίας, όπως ήταν η πεντηκόντορος και η τριήρης που κυριάρχησαν στην ανατολική Μεσόγειο για πάνω από 1.000 χρόνια.Στα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ μυθολογίας και ιστορίας κάνει την εμφάνισή του ο ενδόμυχος πόθος του ανθρώπου να πετάξει (Ίκαρος). Ο Αρχύτας (440-360 π.Χ.) ήταν μαθηματικός από τον Τάραντα μαθητής του Πυθαγόρα που ασχολήθηκε μεταξύ πολλών άλλων και με πτήσεις. Η ιπτάμενη περιστερά του (γύρω στα 420 π.Χ.) αποτελεί την πρώτη αυτοπροωθούμενη ιπτάμενη μηχανή σε όλο τον κόσμο.

Οι αρχαίοι Έλληνες αφού ταξίδεψαν και αποίκησαν, περιέγραψαν την επιφάνεια της γης. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν χάρτες της υφηλίου. Αυτό αποδεικνύεται περίτρανα: από την ανακάλυψη των χαρτών του Piri Reis που απέδειξε ότι οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν όλη την υφήλιο, επίσης από την ανακάλυψη του «χάρτη του Zeno» (1380) που απέδειξε ότι οι αρχαίοι είχαν εξερευνήσει τις χώρες του Αρκτικού κύκλου, αφού σ’ αυτόν παρουσιάζονται όρη της Γροιλανδίας, που επισημάνθηκαν μόλις το 1947-49 καθώς επίσης το ίδιο ισχύει και για την Ανταρκτική, όπως απέδειξε η εύρεση του χάρτη που σχεδίασε το 1737 ο Γάλλος ακαδημαϊκός Φιλίπ Μπυά, ως αντίγραφο πανάρχαιων Ελληνικών χαρτών, όπου παρουσιάζεται η Ανταρκτική να αποτελείται από δύο νησιά, μία ανακάλυψη του 1958. Ο Ίππαρχος (190 - 124 π.Χ.) έφτιαξε καταλόγους με χάρτες και υπολογισμούς φωτεινότητας σχεδόν 1000 άστρων. Ο Μαρίνος ο Τύριος υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους χαρτογράφους του αρχαίου κόσμου. Περίπου το 100 μ.Χ. επινόησε την κυλινδρική προβολή στον σχεδιασμό του χάρτη με τα αυξομερή πλάτη. Αργότερα ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συμπλήρωσε και βελτίωσε το σύστημα το οποίο χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα. Ο μαθητής του Αριστοτέλη Δικαίαρχος φτιάχνει τον πρώτο χάρτη της γης λαμβάνοντας υπόψη την σφαιρικότητά της.

Με την κατασκευή των πρώτων οικισμών ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από τις πηγές νερού και τροφής. Οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες του ανθρώπου ως συνεπακόλουθο της αύξησης του πληθυσμού και η ανάπτυξη του εμπορίου ώθησαν στην ανάπτυξη της οικοδομικής και στη δημιουργία μεγάλων τεχνικών έργων. Ο αυτοματισμός και η δημιουργία μηχανισμών για την κατασκευή τεχνικών έργων είναι μια από τις σημαντικότερες διαστάσεις της αρχαίας Ελληνικής τεχνολογίας. Όλα είναι πλέον δυνατά για τον αρχαίο Έλληνα, μπορεί να χωροθετήσει, να κατασκευάσει επιβλητικά ανάκτορα,αποχετευτικά δίκτυα, υδραγωγεία, να διανοίξει σήραγγες και διώρυγες, να αλλάξει τη ροή των ποταμών, να αποξηράνει λίμνες, να κατασκευάσει φράγματα, οχυρωματικά έργα κ.ά.

Η ανθεκτικότητα των δημόσιων οικοδομών της αρχαίας Ελλάδας, όπως για παράδειγμα οι ναοί, είναι εντυπωσιακή αν αναλογισθεί κανείς ότι έχουν αντέξει για χιλιετίες. Λιγότερο γνωστά είναι τα οικοδομικά και τεχνικά έργα της καθημερινής ζωής. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν επιτύχει τη συστηματική ύδρευση και αποχέτευση των πόλεων και είχαν αναπτύξει την οδοποιία και τη γεφυροποιία.Χαρακτηριστικό παράδειγμα δικτύου ύδρευσης και αποχέτευσης για ολόκληρη πόλη αποτελούν η Κνωσός και η Θήρα. Οι ανασκαφές του Arthur Evans στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έφεραν στο φως ένα εντυπωσιακό σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης στην Κνωσό με την ύπαρξη σιφωνίου για την αποφυγή των δυσάρεστων οσμών. Η ύπαρξη ενδοδαπέδιας θέρμανσης 

σε κάποια δωμάτια του παλατιού αποτελεί περίτρανο δείγμα της εξελικτικής ανωτερότητας του Μινωικού πολιτισμού.Το ξανασυναντάμε και στην Θήρα με οργανωμένο αποχετευτικό δίκτυο,
μεταξύ άλλων, στα πολυώροφα σπίτια και στις υδραυλικές εγκαταστάσεις της Σαντορίνης.
Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός έχει να επιδείξει ένα από τα πρώτα δίκτυα ύδρευσης αλλά και ένα από τα πρώτα οδικά δίκτυα στην Ευρώπη. Το οδικό δίκτυο αποτελούνταν από δρόμους πλάτους μέχρι 5 μέτρων και όπου υπήρχε ανάγκη κατασκευαζόταν γέφυρα. Σε πολλά σημεία σώζεται ακόμη και στις
μέρες μας το αρχαίο οδικό δίκτυο (π.χ. στην Αργολίδα). Στους αρχαίους δρόμους συναντούνται και ζεύγη αυλακώσεων βάθους 7-10 εκ. και πλάτους περίπου 20 εκ. με απόσταση μεταξύ τους 1,4 μ. ή 1,8 μ. που εξυπηρετούσαν τα τροχοφόρα οχήματα της εποχής. Υπάρχουν αναφορές ότι την κατασκευή και σχεδίαση νέων δρόμων αναλάμβαναν οι Αμφικτύονες που χρέωναν ανάλογα και τις πόλεις για την κατασκευή. Πολλές φορές κάποιοι πλούσιοι της εποχής χορηγούσαν τα έξοδα κατασκευής κάποιων δρόμων. 

Η γέφυρα της Βαλύρας (άνω Πάμισος), η οποία χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα, επιβεβαιώνει την συνέχιση της αρχαίας ελληνικής γνώσης για την οικοδομική χρήση της καμάρας μέχρι και τον 3ο αιώνα π.Χ. Εντυπωσιακό παραμένει το μέγεθος των ογκολίθων που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτές τις γέφυρες και τις κατατάσσει στα κυκλώπεια κτίσματα. Η ανθρωπότητα θα χρειαστεί ακόμη 1.500 χρόνια για να ξαναπετύχει διάμετρο θόλου κάτι λιγότερο από είκοσι μέτρα (θησαυρός του Ατρέως, 13ος αιώνας π.Χ.).Το Ευπαλίνειο όρυγμα αποτελεί το αρχαίο υδραγωγείο του Πυθαγορείου
της Σάμου κατασκευασμένο από τον Ευπάλινο πολύ πριν από τον 6ο π.Χ. αιώνα. Είναι καταπληκτικός ο τρόπος που συνδυάστηκαν η Γεωμετρία, η Γεωδαισία και η Οπτική για να κατασκευασθεί αυτό το μοναδικό για τα χρονικά του μνημείο.Η αποξήρανση της τεράστιας λίμνης της Κωπαΐδας (13ος - 14ος αιώνας π.Χ.), δίκαια χαρακτηρίστηκε κολοσσιαία, από την άποψη της έκτασης όσο και της τεχνολογίας που χρησιμοποιήθηκε. Τα ευρείας κλίμακας αρδευτικά και αποξηραντικά έργα που εκτέλεσαν οι Μινύες του Ορχομενού στην κοιλάδα της Κωπαΐδας, αποδεικνύουν μεγάλες ικανότητες υδραυλικής μηχανικής οι οποίες θα χρειάζονταν άλλα 1.000 χρόνια για να ξαναποκτηθούν (γύρω στον 4ο αιώνα π.Χ.).

Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, «πατήρ πάντων ο πόλεμος». Η πόλη – κράτος όσο πιο ισχυρή ήταν οικονομικά τόσο πιο πολλά επένδυε στον πολεμικό τομέα. Χρησιμοποιήθηκε πρακτική εμπειρία και υπολογισμοί για την κατασκευή μεγάλων μηχανών. Καθοριστική επίδραση στην ποσοτικοποίηση των

εφαρμογών στα οπλικά συστήματα, είχε ο Μέγας Αλέξανδρος. Αντιπροσωπευτικά δείγματα αποτελούν πολλοί καταπέλτες και βαλλίστρες, καθώς και εκτοξευτές υγρού πυρός.
Πέρα από τις καθημερινές ανάγκες, οι αρχαίοι Έλληνες εφευρέτες είχαν κατασκευάσει και μηχανισμούς για τον εντυπωσιασμό των επισκεπτών ναών καθώς και για τη διασκέδαση του κοινού. Ονομαστές έμειναν οι εφευρέσεις του Ήρωνα, όπως για παράδειγμα οι αυτόματες πύλες ναού, οι οποίες άνοιγαν όταν γινόταν θυσία στον βωμό και έκλειναν με το τέλος της, και η περίφημη αιολόσφαιρα, η πρώτη ατμομηχανή 1.500 χρόνια πριν από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης. Εκτός από τους παραπάνω μηχανισμούς στην αρχαιοελληνική μηχανολογία συναντάμε ανυψωτικές μηχανές, ποικίλες αντλίες, κοχλίες (του Αρχιμήδη), πρέσες λαδιού (του Ήρωνα), βαρούλκα, πολύσπαστα (τροχαλίες), οργανωμένη μαζική επεξεργασία ορυκτών,μηχανική κοπή νομισμάτων και αυτόματες κρήνες.Οι αρχαίοι Έλληνες για να ικανοποιήσουν το πάθος τους για το θέατρο και τη μουσική εφηύραν οπτικά και ακουστικά επιτεύγματα.Τα αρχαία θέατρα εκτός από ειδυλλιακές τοποθεσίες αποτελούν μοναδικά στολίδια ακουστικής και οπτικής με ενδιαφέροντα ευρήματα αρχαίων τηλεπικοινωνιών.

Ο «από μηχανής θεός» όπου με τη βοήθεια ενός ξύλινου γερανού, εμφανιζόταν στη σκηνή του θεάτρου το θεϊκό πρόσωπο, ώστε να φαίνεται ότι έρχεται από ψηλά. Η μουσική αποτελεί σημαντικό στοιχείο κάθε πολιτισμού. Στην αρχαία Ελλάδα έχει ιστορία που φτάνει τουλάχιστον ως το 3.000 π.Χ. και πίστευαν ότι η μουσική ήταν ο μεσολαβητής μεταξύ ανθρώπων και θεών. Είχαν κατασκευαστεί πολλά μουσικά όργανα, πέρα από τη λύρα και τον αυλό που είναι γενικά γνωστά. Αντιπροσωπευτικό δείγμα αποτελεί η ύδραυλις, ένα μουσικό όργανο που μοιάζει με το σημερινό εκκλησιαστικό όργανο και η αρχή λειτουργίας του είναι παρόμοια με την αρχή διανομής του φυσικού αερίου στις μέρες μας.
Βασικό ρόλο στον τεχνολογικό πολιτισμό ενός λαού παίζει και η τεχνολογία των υλικών, κυρίως των μετάλλων. Κατά τον Όμηρο οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ανακαλύψει πώς να επεξεργάζονται τον ορείχαλκο ενώ μεταγενέστερα ασχολήθηκαν με τη μεταλλουργία του σιδήρου.

Οι αρχαίοι Έλληνες γενικά επιδόθηκαν με μεγάλο ζήλο στη Μεταλλευτική και τη Μεταλλουργεία με δημιουργία μέσων που συνέβαλαν στην γενικότερη άνοδο και εξέλιξη του Πολιτισμού στον Ελλαδικό χώρο, από την 5η χιλιετία τουλάχιστον π.Χ. και μέχρι το τέλος των αρχαίων χρόνων.Το πλυντήριο μεταλλεύματος για την παραγωγή του αργύρου στην Λαυρεωτική κατά τους κλασσικούς χρόνους και το πρώτο, ίσως, έγγραφο βιομηχανικού πρότυπου στο οποίο καταγράφονται οι προδιαγραφές κατασκευής (ISO) των συνδέσμων των κιόνων ενός ναού αποτελούν σπουδαία δείγματα.

Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι εφευρέσεις που υποστηρίζουν τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής. Χαρακτηριστικά δείγματα αποτελούν ένας εκχυμωτής για την έκθλιψη φρούτων που βρέθηκε στο Δίον Πιερίας, ένας αργαλειός και μια ύσπληγα, ένας μηχανισμός που εξασφάλιζε
την ταυτόχρονη εκκίνηση των δρομέων, ίχνη του οποίου έχουν διασωθεί στο στάδιο της Αρχαίας Ολυμπίας.

Τελικό συμπέρασμα

Με όλα τα παραπάνω που συνοπτικότατα αναφέρθηκαν ενδυναμώνεται το βασικό συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Έλληνες εμφορούνταν από μια θεμελιώδη κλίση προς την τεχνολογία, ήδη από την αυγή της προϊστορίας.Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν κάποτε δήλωσε: «Στις μέρες μας οι παλιές συσκευές ξαναανακαλύπτονται και τα αρχαία πειράματα γίνονται για άλλη μια φορά».Το ταξίδι στην αρχαία ελληνική τεχνολογία, το ταξίδι στην ιστορία του ελλαδικού χώρου είναι εντυπωσιακό.